پارس کردن برای سگها یک رفتار طبیعی است. همانطور که انسانها با حرف زدن، حالت چهره و زبان بدن ارتباط برقرار میکنند، سگها هم با پارس کردن، زوزه، ناله، حالت بدن و حرکت دم پیام میدهند. مشکل از جایی شروع میشود که پارس کردن زیاد، تکراری یا کنترلنشده شود؛ مخصوصاً در آپارتمان، هنگام تنها ماندن، موقع دیدن مهمان، صدای زنگ، عبور سگهای دیگر یا حتی وقتی سگ چیزی میخواهد.
خبر خوب این است که بیشتر موارد پارس زیاد قابل مدیریت هستند؛ اما قبل از هر راهحل، باید بفهمیم سگ چرا پارس میکند. منابع رفتارشناسی حیوانات هم تأکید میکنند که برای کاهش پارس، اول باید انگیزه و دلیل پارس کردن مشخص شود، چون هر نوع پارس کارکرد متفاوتی دارد.
آیا پارس کردن همیشه مشکل است؟
نه. پارس کردن بهخودیخود بد نیست. سگ ممکن است برای هشدار دادن، خوشحالی، ترس، درخواست توجه، بازی، محافظت از قلمرو یا واکنش به صدای محیط پارس کند. هدف ما این نیست که سگ اصلاً پارس نکند؛ چنین انتظاری واقعبینانه نیست. هدف این است که پارسهای بیشازحد، طولانی یا آزاردهنده کمتر شوند و سگ راههای آرامتری برای ارتباط یاد بگیرد. ASPCA هم اشاره میکند که هدف منطقی معمولاً کاهش پارس است، نه حذف کامل آن.
۱. پارس برای هشدار یا محافظت از قلمرو
یکی از رایجترین دلایل پارس کردن، هشدار دادن است. سگ صدای زنگ در، قدمهای پشت در، آسانسور، عبور غریبه، صدای ماشین یا دیدن فردی پشت پنجره را متوجه میشود و پارس میکند.
این نوع پارس معمولاً با بدن نسبتاً سفت، گوشهای هوشیار، نگاه ثابت و حرکت به سمت منبع صدا همراه است. سگ انگار میگوید: «یک چیزی اینجاست، حواست باشد.»
راهکار ساده
اول باید محرک را مدیریت کنید. اگر سگ از پشت پنجره به عابران پارس میکند، پرده را بکشید، دسترسی به پنجره را محدود کنید یا جای استراحتش را از پنجره دورتر ببرید. Humane World for Animals هم توصیه میکند وقتی سگ به عابران پشت پنجره پارس میکند، محرک را با بستن پرده یا بردن سگ به اتاق دیگر مدیریت کنید.
بعد میتوانید یک رفتار جایگزین یاد بدهید؛ مثلاً وقتی زنگ در میخورد، به جای دویدن سمت در، به جای خودش برود. این آموزش زمان میخواهد، اما برای خانههای آپارتمانی خیلی کاربردی است.
۲. پارس از روی ترس یا اضطراب
گاهی سگ بهخاطر ترس پارس میکند؛ مثلاً از صدای رعدوبرق، جاروبرقی، موتور، آدمهای غریبه، سگهای دیگر یا محیط جدید میترسد. این نوع پارس ممکن است با عقب رفتن، جمع شدن بدن، دم پایین، لرزش، لیسیدن لب، نفسنفس زدن یا تلاش برای فرار همراه باشد.
در این حالت، دعوا کردن معمولاً مشکل را بدتر میکند، چون سگ هم از محرک میترسد و هم از واکنش شما.
راهکار ساده
فاصله سگ را از محرک بیشتر کنید. اگر سگ به سگهای دیگر پارس میکند، آنقدر دور شوید که هنوز بتواند شما را ببیند و تشویقی بگیرد. بعد بهمرور و با فاصله امن، او را به محرک عادت دهید. این روش را باید آرام و مرحلهبهمرحله انجام داد؛ اگر سگ شروع به پارس کرد، یعنی خیلی نزدیک شدهاید. Humane World for Animals همین اصل را در حساسیتزدایی توضیح میدهد: محرک باید از فاصلهای شروع شود که سگ هنوز پارس نمیکند و بتواند تشویقی بگیرد.
۳. پارس برای جلب توجه
بعضی سگها یاد میگیرند که پارس کردن راه خوبی برای گرفتن توجه است. مثلاً سگ پارس میکند و صاحبش فوراً نگاهش میکند، با او حرف میزند، بغلش میکند، غذا میدهد یا اسباببازی میآورد. حتی گفتن «ساکت شو» هم برای بعضی سگها نوعی توجه محسوب میشود.
VCA توضیح میدهد که پارس برای جلب توجه معمولاً وقتی تقویت میشود که صاحب، حتی ناخواسته، با غذا، بازی، نوازش، حرف زدن یا رفتن سمت سگ به پارس پاسخ بدهد.
راهکار ساده
اگر مطمئن هستید سگ فقط برای توجه پارس میکند، وقتی پارس میکند به او پاداش ندهید. به محض اینکه حتی چند ثانیه ساکت شد، همان لحظه آرامش را تشویق کنید. همچنین به او رفتار جایگزین یاد بدهید؛ مثلاً به جای پارس کردن برای بازی، بنشیند یا اسباببازیاش را بیاورد.
نکته مهم: بیتوجهی فقط وقتی مناسب است که نیاز واقعی پشت پارس نیست. اگر سگ واقعاً نیاز به دستشویی، آب، درد یا ترس دارد، نباید نادیده گرفته شود.
۴. پارس از روی بیحوصلگی و انرژی تخلیهنشده
سگی که فعالیت بدنی و ذهنی کافی ندارد، ممکن است با پارس کردن خودش را سرگرم کند. این موضوع در سگهای پرانرژی، سگهای جوان و سگهایی که مدت زیادی تنها میمانند بیشتر دیده میشود.
پارس از بیحوصلگی معمولاً تکراری است و ممکن است در زمانهایی اتفاق بیفتد که سگ کاری برای انجام دادن ندارد؛ مثلاً وقتی شما مشغول کارید، تماس کاری دارید یا او در خانه تنهاست.
راهکار ساده
قبل از اینکه انتظار آرام بودن داشته باشید، نیازهای پایه سگ را تأمین کنید: پیادهروی، بازی، آموزش کوتاه، اسباببازی فکری و جویدنی مناسب. Humane World for Animals هم تأکید میکند که ورزش بدنی و ذهنی کافی، احتمال پارس از بیحوصلگی یا ناکامی را کمتر میکند.
برای شروع، روزانه چند نوبت کوتاه فعالیت بهتر از یک فعالیت سنگین و نامنظم است. حتی ۱۰ دقیقه آموزش فرمانهای ساده میتواند ذهن سگ را خستهتر از چیزی کند که فکر میکنید.
۵. پارس هنگام تنها ماندن
اگر سگ فقط وقتی شما خانه نیستید یا وقتی از او جدا میشوید پارس میکند، ممکن است موضوع به اضطراب جدایی مربوط باشد. در این حالت معمولاً فقط پارس نداریم؛ ممکن است سگ قدمرو کند، در را بخراشد، وسایل را خراب کند، ادرار یا مدفوع کند، ناله کند یا هنگام آماده شدن شما برای خروج بیقرار شود. ASPCA میگوید پارس ناشی از اضطراب جدایی معمولاً هنگام نبودن صاحب رخ میدهد و اغلب با نشانههای دیگری مثل pacing، تخریب، دفع یا علائم distress همراه است.
راهکار ساده
برای این نوع پارس، فقط گفتن «ساکت» یا استفاده از تنبیه معمولاً جواب نمیدهد. باید سگ را بهتدریج به تنها ماندن عادت دهید. خروجهای خیلی کوتاه شروع خوبی هستند؛ مثلاً چند ثانیه بیرون بروید و قبل از اضطراب شدید برگردید. بعد زمان را آرامآرام زیاد کنید.
قبل از تنها گذاشتن سگ، فعالیت بدنی ملایم، دسترسی به آب، محیط امن و اسباببازی فکری کمککننده است. اگر علائم شدید است، بهتر است از دامپزشک یا مربی رفتار مثبت کمک بگیرید.
۶. پارس هنگام دیدن سگها یا آدمهای دیگر
بعضی سگها در پیادهروی، پشت پنجره، در آسانسور یا هنگام دیدن سگهای دیگر زیاد پارس میکنند. دلیل میتواند هیجان، ترس، تجربه بد قبلی، کمبود اجتماعیسازی یا ناکامی باشد؛ مثلاً سگ دوست دارد نزدیک شود اما قلاده مانع شده، پس پارس میکند.
در این حالت، بدن سگ مهم است. اگر دمش تکان میخورد اما بدنش شل و بازیگوش است، ممکن است هیجان باشد. اگر بدن سفت، گوشها عقب، دم پایین یا نگاه ثابت دارد، احتمال ترس یا واکنشپذیری بیشتر است.
راهکار ساده
فاصله را زیاد کنید و از تشویقی ارزشمند استفاده کنید. وقتی سگ دیگری از دور دیده میشود و سگ شما هنوز آرام است، تشویق بدهید. اگر پارس شروع شد، فاصله زیاد نیست؛ خیلی نزدیک شدهاید. تمرینهای دیدن محرک از فاصله امن و پاداش دادن به آرامش، یکی از روشهای رایج برای کاهش واکنش به محرکهاست.
اگر سگ شما به آدمها یا سگها شدیداً واکنشی است، بهتر است با مربی باتجربه و روشهای مثبت کار کنید.
۷. پارس بهخاطر ناکامی یا محدود شدن
گاهی سگ چیزی میخواهد اما به آن نمیرسد: پشت در مانده، داخل باکس است، به سگ دیگری دسترسی ندارد، اسباببازی زیر مبل گیر کرده یا شما غذا را دیر دادهاید. در این حالت پارس میتواند از ناکامی باشد.
ASPCA از «frustration-induced barking» بهعنوان یکی از انواع پارس یاد میکند؛ یعنی پارسی که وقتی سگ در موقعیت محدودکننده یا ناکامکننده قرار میگیرد، بیشتر دیده میشود.
راهکار ساده
اگر سگ برای باز شدن در، خروج از باکس یا گرفتن غذا پارس میکند، صبر کنید حتی برای یک لحظه ساکت شود، سپس پاداش بدهید. به مرور مدت سکوت لازم را بیشتر کنید. Humane World for Animals هم توصیه میکند هنگام پارس در باکس یا فضای محدود، تا لحظهای سکوت صبر کنید و بعد در را باز کنید یا پاداش بدهید.
چه کارهایی پارس را بدتر میکند؟
چند رفتار رایج میتواند ناخواسته پارس سگ را بیشتر کند:
- داد زدن؛ چون سگ ممکن است فکر کند شما هم همراه او «پارس» میکنید.
- توجه دادن هر بار که سگ پارس میکند.
- تنبیه شدید، مخصوصاً وقتی پارس از ترس یا اضطراب است.
- بینظمی در قوانین خانه؛ مثلاً یک نفر پارس را نادیده بگیرد و نفر دیگر تشویق کند.
- خسته نکردن جسمی و ذهنی سگ.
- قرار دادن سگ در معرض محرکی که تحملش را ندارد.
Humane World for Animals تأکید میکند داد زدن معمولاً پارس را کم نمیکند و بهتر است علت پارس مشخص شود و راه ارتباطی جایگزین به سگ آموزش داده شود.
روشهای ساده برای کاهش پارس سگ
۱. علت را یادداشت کنید
چند روز زمانهای پارس را بنویسید:
چه زمانی پارس کرد؟
به چه چیزی پارس کرد؟
قبلش چه اتفاقی افتاد؟
بعد از پارس چه چیزی به دست آورد؟
چقدر طول کشید؟
همین یادداشت ساده کمک میکند بفهمید پارس برای توجه است، هشدار، ترس، تنهایی یا انرژی زیاد.
۲. محرک را مدیریت کنید
اگر سگ به عابرها پارس میکند، دسترسی به پنجره را کم کنید. اگر به زنگ در پارس میکند، تمرین «برو سر جات» انجام دهید. اگر به صداهای راهرو حساس است، صدای سفید، موسیقی آرام یا دور کردن جای خواب از در میتواند کمک کند.
۳. رفتار جایگزین یاد بدهید
فقط نگویید «پارس نکن». به سگ یاد بدهید «به جایش چه کار کند»:
بشین
برو روی تختت
بیا پیش من
نگاه کن
بیا اسباببازیات را بردار
رفتار جایگزین باید ساده، تمرینشده و قابل پاداش دادن باشد.
۴. آرامش را تشویق کنید
خیلی وقتها فقط رفتارهای بد را میبینیم. وقتی سگ آرام دراز کشیده، بیصدا کنار پنجره نشسته یا صدایی شنیده و پارس نکرده، همان لحظه آرام تشویقش کنید. سگ باید بفهمد سکوت و آرامش هم ارزش دارد.
۵. تمرینها را کوتاه و منظم نگه دارید
روزانه چند تمرین ۳ تا ۵ دقیقهای بهتر از یک تمرین طولانی و خستهکننده است. مخصوصاً برای تولهها و سگهای پرهیجان، تمرین کوتاه نتیجه بهتری دارد.
چه زمانی باید از دامپزشک یا مربی کمک بگیریم؟
اگر پارس ناگهانی شروع شده، همراه با بیقراری، درد، بیخوابی، تغییر اشتها، گیجی، کاهش شنوایی یا تغییر رفتاری دیگر است، بهتر است ابتدا دامپزشک سگ را بررسی کند. گاهی درد، مشکلات عصبی، کاهش شنوایی، اضطراب یا بیماری میتواند رفتار صوتی سگ را تغییر دهد.
اگر پارس همراه با پرخاشگری، حمله، ترس شدید، اضطراب جدایی یا واکنش شدید به آدمها و سگهاست، کمک گرفتن از مربی مثبتگرا یا متخصص رفتار حیوانات انتخاب بهتری است. Humane World for Animals هم توصیه میکند اگر پارس واکنشی به غریبهها، اعضای خانواده یا سگهای دیگر ادامه داشت یا راهکارهای ساده کافی نبود، از مربی حرفهای کمک بگیرید.
جمعبندی
پارس کردن بخشی طبیعی از ارتباط سگ است، اما وقتی زیاد، مداوم یا آزاردهنده میشود، باید علت آن را پیدا کرد. سگ ممکن است از ترس، هشدار، هیجان، بیحوصلگی، توجهخواهی، تنهایی یا ناکامی پارس کند. برای هرکدام هم راهکار متفاوتی لازم است.
بهترین مسیر این است: علت را پیدا کنید، محرک را مدیریت کنید، آرامش را پاداش دهید و به سگ یک رفتار جایگزین یاد بدهید. تنبیه و داد زدن معمولاً مشکل را حل نمیکند و گاهی آن را بدتر میکند.
در یارپت تلاش میکنیم مراقبت و آموزش حیوانات خانگی سادهتر، آگاهانهتر و قابل اعتمادتر شود. بهزودی میتوانید خدمات آموزشی، دامپزشکی، مراقبتی و نگهداری حیوانات خانگی را راحتتر پیدا کنید.